Pavo graanvrij voeren: waarom kiezen voor vezelrijke voeding?

Steeds meer paardeneigenaren kiezen bewust voor een graanvrij rantsoen. Niet als hype, maar als antwoord op groeiend inzicht in de fysiologie van het paard. Wat eet een paard van nature? Hoe verwerkt zijn spijsvertering zetmeel en vezels? En welke rol speelt Pavo daarin? In deze blog nemen we je stap voor stap mee door de wereld van graanvrij voeren.

Wat betekent graanvrij voeren?

Graanvrij voeren houdt in dat je het rantsoen van je paard baseert op ruwvoer en vezelrijke aanvullingen, zonder toevoeging van granen als haver, gerst, maïs of tarwe. Die granen bevatten van nature veel zetmeel, een koolhydraat dat snel energie levert maar ook voor pieken in de bloedsuikers kan zorgen.

In de orthomoleculaire diergeneeskunde (een stroming die voeding zo goed mogelijk wil laten aansluiten bij de natuurlijke fysiologie) wordt graanvrij voeren dan ook regelmatig aanbevolen. Niet als absolute regel, maar als uitgangspunt dat goed past bij de manier waarop het paard biologisch gezien is geëvolueerd.

Hoe is het spijsverteringsstelsel van een paard opgebouwd?

Om te begrijpen waarom vezelrijke voeding zo goed past bij paarden, is het handig om kort stil te staan bij hun spijsverteringsstelsel. Een paard heeft:

• Een relatief kleine maag die snel leeg is.
• Een enorme blindedarm en dikke darm, speciaal ontworpen voor de vertering van vezels.
• Een continu actief fermentatiesysteem dat energie produceert uit plantenmateriaal.

In de natuur grazen paarden wel 16 tot 18 uur per dag. Ze eten dan kleine beetjes gras, kruiden, bladeren en soms takjes. Daarmee krijgen ze vrijwel continu vezels binnen en relatief weinig zetmeel. Die vetzuren, vrijgekomen via fermentatie in de dikke darm, vormen letterlijk de hoofdmotor van het paard.

Wat doet zetmeel in de darm van een paard?

Zetmeel wordt normaal gesproken in de dunne darm afgebroken tot glucose. Die glucose wordt opgenomen in het bloed en geeft snel energie. Bij kleine hoeveelheden gaat dat prima. Het wordt problematisch als een paard in één keer een grote portie zetmeelrijke brokken of granen krijgt. Dan kan een deel van dat zetmeel onverteerd de dikke darm bereiken, waar het razendsnel door bacteriën wordt gefermenteerd. Dat heeft directe gevolgen:

• De darm-pH daalt (verzuring).
• Nuttige vezelverterende bacteriën sterven af.
• De darmflora raakt uit balans.
• Het risico op koliek en diarree neemt toe.

Wil je meer weten over koliek en de rol van voeding daarin? Lees dan onze blog over koliek bij paarden.

Snelle energie versus stabiele energie

Een van de meest tastbare redenen om (gedeeltelijk) graanvrij te voeren, heeft te maken met de energieverdeling over de dag.

Energie uit zetmeel

• Komt snel beschikbaar als glucose.
• Geeft pieken en dalen in bloedsuiker en insuline.
• Zorgt soms voor ongewenst drukker gedrag, nervositeit of energiebommetjes.
• Zinvol bij paarden die intensief en regelmatig zwaar werk verrichten.

Energie uit vezels en vetten

• Komt geleidelijk vrij via fermentatie in de dikke darm.
• Zorgt voor een stabiel, langdurig energieniveau.
• Ondersteunt een rustig en evenwichtig gedrag.
• Ondersteunt de darmgezondheid.
• Veroorzaakt minder schommelingen in bloedsuiker.

Die stabiliteit is precies wat veel paardeneigenaren zoeken. Een paard dat niet piekt na het voeren, maar kalm en consistent energie heeft de hele dag door.

Het verschil tussen oplosbare en onoplosbare vezels

Niet alle vezels zijn hetzelfde. Voor een gezonde darmwerking heeft een paard beide soorten nodig.

Onoplosbare vezels: de darmmotor

Onoplosbare vezels lossen niet op in water en behouden hun structuur. Denk aan cellulose in hooi en gras, of lignine in houtige plantendelen.

• Zorgen voor darmbeweging (bulk en peristaltiek).
• Stimuleren het kauwen, wat speekselproductie bevordert en de maag beschermt.
• Zijn de absolute basis van een gezond paardenrantsoen.

Oplosbare vezels: voeding voor darmbacteriën

Oplosbare vezels lossen wel op in water en worden efficiënt gefermenteerd. Voorbeelden zijn pectines (o.a. in bietenpulp) en inuline.

• Worden snel omgezet tot vluchtige vetzuren (energiebron).
• Ondersteunen de darmflora.
• Leveren een stabiele maar snelle energiebron vanuit de darm.

Een mooi voorbeeld van een oplosbare vezel-product is Pavo FibreBeet, gemaakt van gedroogde suikerbieten zonder melasse. Het bevat veel pectine en levert een smakelijke, vezelrijke aanvulling op het rantsoen, zonder de zetmeelpiek van granen. Ook Pavo SpeediBeet is hiervoor een goede keuze: gedroogde bietenpulp die snel week te maken is en ideaal als makkelijk verteerbare vezelrijke toevoeging.

Agradi-tip: Combineer onoplosbare vezels (goed hooi als basis) met oplosbare vezels (zoals bietenpulp) voor een rantsoen dat zowel de darmwerking ondersteunt als voldoende energie levert.

Voor welke paarden is graanvrij voeren extra relevant?

Graanvrij of zetmeelarm voeren is niet voor elk paard even noodzakelijk. Maar voor een grote groep paarden sluit het naadloos aan bij hun behoefte:

• Paarden die weinig of matige arbeid verrichten.
• Sobere of makkelijk-voedende rassen zoals Friezen, Fjorden, Arabieren en ponyrassen.
• Paarden met overgewicht of de aanleg daartoe.
• Paarden met insulineresistentie of het metabool syndroom (EMS).
• Paarden met een voorgeschiedenis van hoefbevangenheid (laminitis).
• Paarden met een gevoelige spijsvertering of een geschiedenis van koliek.

Bij deze paarden is het risico op een zetmeeloverbelasting van de darm groter, en de voordelen van een vezelrijke aanpak duidelijker merkbaar.

Welke Pavo producten passen bij een graanvrij rantsoen?

Pavo heeft een breed assortiment ontwikkeld dat aansluit bij een graanvrij of zetmeelarme benadering. Een aantal producten die regelmatig worden ingezet:

Pavo DailyFit

Pavo DailyFit is een smakelijke vitaminekoek: een klein volume, boordevol vitamines en mineralen. Ideaal voor paarden die voldoende energie halen uit ruwvoer maar toch een complete mineralenvoorziening nodig hebben. Geen granen, geen overbodige koolhydraten.

Pavo Vital

Voor paarden die een complete dagelijkse aanvulling nodig hebben: Pavo Vital is een dagelijkse balancer: een melasse- en graanvrij brokje met alle vitaminen en mineralen die je paard nodig heeft, gemaakt van 100% natuurlijke grondstoffen en zónder overbodige toevoegingen. Het ondersteunt de algehele gezondheid zonder het zetmeelgehalte van het rantsoen te verhogen.

Pavo FibreBeet en SpeediBeet

Beide producten zijn gemaakt van suikerbietenpulp (zonder melasse) en daarmee uitstekende bronnen van oplosbare vezels. Pavo FibreBeet en SpeediBeet leveren energie op een darmvriendelijke manier en zijn een smakelijke, praktische aanvulling op hooi.

Bekijk het volledige Pavo assortiment bij Agradi voor een overzicht van alle producten.

Zijn granen dan altijd slecht?

Nee, zeker niet. Granen zijn compacte energiebronnen die een functie hebben voor paarden die regelmatig zwaar werk verrichten, zoals dressuurpaarden op hoog niveau, eventers of racepaarden.

Het probleem is niet het graan zelf, maar de hoeveelheid en de manier van voeren. Grote porties in één keer, gecombineerd met weinig ruwvoer en weinig beweging: dat is de combinatie die problemen geeft. Voor het gemiddelde recreatiepaard is het echter helemaal niet nodig om granen in het rantsoen op te nemen.

Wist je dat? Paarden zijn oorspronkelijk geëvolueerd op een rantsoen van gras, kruiden en bladeren, met van nature maar weinig zetmeel. Pas met de domesticatie werden granen onderdeel van het paardendieet, aanvankelijk enkel voor zware werkpaarden en militaire paarden.

Vitamines en mineralen: de basis mag niet ontbreken

Een veelgemaakte fout bij graanvrij voeren is dat de overgang naar ruwvoer onvoldoende wordt aangevuld met vitamines en mineralen. Hooi alleen dekt zelden alle voedingsbehoeften. Zeker koper, zink en selenium zijn in veel Nederlandse hooisoorten te laag aanwezig.

Lees meer over welke vitamines en mineralen je paard dagelijks nodig heeft in onze blogs over vitamines voor paarden en mineralen voor paarden.

Bij een graanvrij rantsoen is een goede balancer of een compleet mineralenmengsel dan ook geen luxe maar een noodzaak. Zo zorg je ervoor dat je paard alle bouwstenen binnenkrijgt die het dagelijks nodig heeft, ook zonder granen.

Praktisch aan de slag: zo schakel je over

Een rantsoenwijziging voer je altijd geleidelijk door, over minimaal twee weken. Zo heeft de darmflora de tijd om zich aan te passen. Een paar praktische stappen:

• Zorg allereerst voor onbeperkt kwalitatief hooi als basis.
• Verminder de graancomponent stap voor stap, over minimaal 14 dagen.
• Voeg een vezelrijke aanvulling toe zoals Pavo FibreBeet of SpeediBeet.
• Kies een goede balancer of mineralensupplement om tekorten te ondervangen.
• Houd het gewicht en de conditie van je paard in de gaten, met name bij sobere rassen.

Agradi-tip: Twijfel je over de samenstelling van je rantsoen? Laat een ruwvoeranalyse uitvoeren van je hooi. Zo weet je precies wat je paard al binnenkrijgt en welke aanvulling logisch is. Veel dierenartsen en voedingsadviseurs denken hier graag in mee.

Conclusie: graanvrij voeren past bij de natuur van het paard

Het paard is van nature een grazer en vezelverwerker. Zijn spijsvertering is ingericht op een continu aanbod van ruwvoer, niet op grote porties zetmeel een paar keer per dag. Graanvrij of zetmeelarmer voeren sluit daar naadloos op aan: het ondersteunt de darmflora, geeft een stabielere energiebalans en verlaagt het risico op spijsverteringsproblemen.

Pavo biedt een breed assortiment dat dit makkelijk maakt in de praktijk: van smakelijke mashes en bietenpulpproducten tot complete balancers en gerichte supplementen. Zo kun je jouw paard voeden op een manier die dicht bij zijn natuur ligt, zonder in te boeten op voedingswaarde of gemak.

Bekijk het volledige Pavo assortiment bij Agradi.nl en vind de voeding die het beste past bij jouw paard.